Dixit - Film en gekte door pietniet

Film en gekte 8

The Conversation (gektefilm 8 van Francis Ford Coppola '74)

Paranoia en obsessie zijn twee woorden die gebezigd worden zonder dat er een duidelijke grens bestaat tussen vakterm en scheldwoord, jammer omdat de termen zo ook gebruikt kunnen worden als manipulerend etiket om mensen af te schrikken van uitzonderlijk gedrag, terwijl dit zogenaamd afwijkend gedrag naast negatieve gevolgen ook juist tot allerlei artistieke en wetenschappelijke vernieuwing of ontdekking kan leiden. De grens tussen gek en genie is niet duidelijk te trekken, mij lijkt risico nemen interessanter dan alleen maar uit te gaan van bestaande zekerheden.
Veel van de wat gewaagdere films spelen zich af op het grensgebied van wel of geen paranoia of obsessie zonder te veroordelen, zo ook Blow Up (‘66) van Michelangelo Antonioni en The Conversation (’74) van Francis Ford Coppola.

De film van Antonioni verhaalt over een modefotograaf die tijdens het afdrukken van een door hem gemaakte foto denkt te ontdekken dat in bosjes op de achtergrond mogelijk een lijk ligt, door dit idee geobsedeerd raakt en zijn fotovakmanschap gebruikt in een poging het (misschien alleen zijn) raadsel te onthullen. In deze intrigerende film onderzoekt Antonioni op een speelse en spannende manier de menselijke waarneming van de werkelijkheid.
Ik heb echter gekozen om de film The Conversation te bespreken omdat deze bij de eerste keer zien op mij een sterkere indruk achterliet. De film van Coppola is met een aantal verwijzingen zeker ook een eerbetoon aan de film van Antonioni. In zijn zelf geschreven scenario heeft Coppola het kijken uit Blow Up vervangen door het horen.

De hoofdpersoon in de film is Harry Caul een in de USA nationaal erkend expert op het gebied van afluisteren. Tijdens het uitvoeren van een opdracht voor een directeur van een grote multinational om een gesprek af te luisteren tussen een man en een vrouw die op een plein temidden van pauzerende en andere mensen rond wandelen. Bij het naderhand vakkundig reconstrueren van dit gesprek uit drie verschillende geluidsbronnen komt bij hem het vermoeden op dat zijn werkzaamheden wel eens zouden kunnen leiden tot een moord en hij raakt hierdoor geobsedeerd.
Coppola speelt op een subtiele manier met het eventueel steeds verder los raken van de realiteit door Caul, zijn verleden als ziekelijk jongetje en een eerdere moordpartij als gevolg van zijn vroegere afluisterpraktijken lijken een rol te spelen in het vervreemdingsproces.
Het aardige van deze film is dat het publiek niet gespaard blijft in de illusie dat de eigen werkelijkheidsillusies niet doorprikbaar zouden zijn, regelmatig blijkt de kijker op het verkeerde been gezet te zijn en niet goed te mogen weten wat in de filmrealiteit nu precies waar is en wat niet.

In reacties op deze film, te lezen bij Allmovie en IMDb, vragen mensen zich zeer serieus af wat er nu precies aan de hand of bedoeld is in bepaalde scènes, volgens mij zijn dit idioten (feitjesfetisjisten) omdat de ongrijpbaarheid van de werkelijkheid het thema van deze film is.
In de film wordt er tenslotte wel een moord vertoond, maar of dit nu de werkelijkheid is of dat het alleen maar in de fantasie van Caul bestaat wordt nooit duidelijk gemaakt. Wel de persoonlijke gevolgen die deze eventuele moord voor Caul heeft, hij breekt aan het slot zijn eigen interieur af omdat hem te verstaan is gegeven: "we weten dat u het weet, bemoeit u er niet mee, we zullen u afluisteren", zonder dat het hem of de filmkijker duidelijk is gemaakt wat ze denken te weten dat hij weet.
Deze film wil duidelijk maken dat iedere werkelijkheid rekbaarheid bezit, waar is een dreiging alleen maar een dreiging die niet serieus genomen hoeft te worden en wanneer moet dat wel gebeuren. Wanneer loop je risico dat als je een dreiging van gevaar probeert te ontlopen dat je juist dit of ander gevaar oproept zoals dat gebeurde bij het ontlopen van het lot in de tragedies van de oude Grieken met als prachtig voorbeeld o.a. het klassieke stuk over Oedipous.

Aan het einde van de film gaat Caul geobsedeerd en paranoia op zoek naar afluisterapparatuur in zijn eigen appartement de hele boel slopend. In het verhaal heeft de beroepsafluisteraar steeds al blijk gegeven dat hij niet wil dat zijn eigen persoonlijke dingen aan anderen bekend worden en dat hij ook niet geïnteresseerd wil zijn in de persoonlijke kant van anderen of van een uit te voeren opdracht dat hij alleen maar belangstelling wil hebben voor de zakelijke kant en de uitdagingen in de technische hoek.
Gelukkig en helaas zijn deze twee kanten niet echt van elkaar te scheiden als je over een beetje menselijke gevoeligheid beschikt. Als iemand niet oppast kan te persoonlijke (niet gedeelde) angst in een te onpersoonlijke wereld één van de meest overheersende gevoelens worden die ook een professionele afluisteraar slachtoffer kan maken juist door de verworven kennis die hij bezit over de vele mogelijkheden op het eigen vakgebied. Een prachtig verfilmd gegeven dat herinneringen oproept aan literaire beelden uit het oeuvre van de schrijver Franz Kafka door de ongrijpbare elementen in de weergegeven werkelijkheid.

Bij een film over afluisteren mag natuurlijk een goede geluidstrack niet ontbreken, met o.a. muziek van Duke Ellington is het zeker op zijn plaats om dit onderdeel van de film apart als zeer sterk en verfijnd te noemen.
Voor een deel kan deze film ook gezien worden als een informatieve documentaire over het afluisteren met nog als extra vondst een op een saxofoon spelende Gene Hackman in de rol van Harry Caul wat een prachtige beeld oplevert van iemand die gevangen zit in zijn eigen vereenzaming.
The Conversation toont aan alle kanten het vakmanschap van Coppola, de maker van films als Apocalypse Now en Godfather I, II & III. In besproken film zitten ook nog een paar prachtige creatieve eigenzinnige citaten uit de film Psycho van Hitchcock die de oude meester heel wat meer eer bewijzen door de waardige manier waarop dit gedaan is in vergelijk met de kitscherigheid waarop dit gebeurd in de vermaakfilms van Brian de Palma. Het is maar een smal randje waarop de goede smaak balanceert.
Het was een groot plezier om deze dertig jaar oude film terug te zien weliswaar qua uiterlijkheden verouderd maar inhoudelijk en vaktechnisch nog steeds ijzersterk.

In het land der doven is de éénoor koning of een gek.

BASWAS

Bespreek deze dixit op het forum

Film en gekte door pietniet

• LENZ (gektefilm nummer 1 van George Moorse ’71)
• END of the ROAD (gektefilm nummer 2 van Aram Avakian '70)
• Enrico IV (gektefilm 3 van Marco Bellocchio '84)
• Shock Corridor (gektefilm 4 van Samuel Fuller '63)
• One Flew over the Cuckoo’s Nest ( gektefilm 5 van Milos Forman ’75)
• PSYCHO (gektefilm 6 van Alfred Hitchcock ’60)
• Good bye, Lenin! (gektefilm 7 van Wolfgang Becker 2003)
• The conversation (gektefilm 8 van Francis Ford Coppola '74)
• UNDERGROUND (gektefilm 9 van Emir Kusturica '95)

Stuur dit artikel door...